Anderen willen helpen, helpt niet

De reddersvalkuil zie ik terug bij veel managers en komt voor onder alle ‘lagen’ in organisaties. Het effect van deze valkuil is dat die ondermijnend werkt en schade berokkend. Zowel voor de mensen die er mee te maken krijgen, als voor de productiviteit en de kwaliteit van werkrelaties.

Waar die managers zich niet van bewust zijn, is dat ze deze gedragspatronen meestal zelf veroorzaken. Ze stappen in hun reddersvalkuil.

Het hoe en wat

Het overkomt managers als hun intentie om te helpen doorslaat in een drang om te doen wat anderen willen. Ze slaan door in hun kracht omdat ze de overtuiging hebben dat dat de enige manier is om waardering te krijgen.

Het effect is dat ze een relatie creëren en in stand houden die leidt tot slachtoffergedrag. Zowel bij henzelf als bij anderen.

Managers die als redders bekend staan zijn zich er niet van bewust dat ze met hun goedbedoelde gedrag afhankelijkheidsrelaties creëren die zeer destructief zijn.

Dieper kijken laat zien dat er bij die managers meestal een Pleaser aan het werk is. Dit is een sterke kant van hun persoonlijkheid met heel specifieke kwaliteiten.

Kerngedachte van de Pleaser: ‘Om geaccepteerd te worden, moet je de behoeften van anderen boven die van jezelf stellen. Als jij mensen niet redt, wie doet dat dan wel?’

De Pleaser

De Pleaser is uit op acceptatie en affectie. Om die dingen te bereiken wil hij dat je voortdurend probeert anderen te helpen, te redden of tevreden te stellen. Hierdoor verlies je je eigen behoeftes uit het oog, wat je anderen uiteindelijk kwalijk gaat nemen.

De Pleaser probeert anderen ook afhankelijk van jou te maken. Hij laat je geloven dat je anderen een plezier doet, terwijl je in werkelijkheid indirect bezig bent om hun affectie en acceptatie te krijgen.

De Pleaser heeft een sterke behoefte om aardig gevonden te worden en probeert dat te verdienen door anderen te helpen. Hij heeft regelmatig waardering van anderen nodig voor zijn dienstbaarheid.

Een kerngedachte die de Pleaser geeft is: ‘Om geaccepteerd te worden, moet je de behoeften van anderen boven die van jezelf stellen. Als jij mensen niet redt, wie doet dat dan wel?’

Deze gedachte is in de kinderjaren ontwikkeld, meestal in het contact met ouders of verzorgenden. Maar nu je volwassen bent, is het een gedachte die kan saboteren.

Egoïstisch

Voor mensen met een sterke Pleaser, voelt het uiten van de eigen behoeften egoïstisch. Hun zorg is dat het vooropstellen van de eigen behoeften anderen kan kwetsen of verjagen. In de interactie rechtvaardigen ze hun eigen leugens dat ze het helpen niet voor zichzelf doen en er niets voor terug verwachten.

Het effect is dat de Pleaser het vervullen van de eigen behoeften ondergeschikt maakt aan die van anderen. Dit kan leiden tot stress, frustratie en energieverlies. Terwijl anderen afhankelijkheid kunnen ontwikkelen in plaats van voor zichzelf te leren zorgen. Die kunnen zich dan verplicht, schuldig of gemanipuleerd voelen.

“Als je doet wat je deed, krijg je wat je kreeg”
– Albert Einstein

Patroon doorbreken

Een van de mogelijkheden om dit patroon te doorbreken is je Pleaser te temmen en zijn tegenpool te ontdekken en benutten. Dit is een verborgen kant van je persoonlijkheid. Het is een kant die er in je opvoeding en vorming niet mocht zijn. Die werd als het ware door de omgeving de mond gesnoeid.

Zo leerde je welk gedrag wel en niet werd geaccepteerd, en hoe jij je moest aanpassen om gezien te worden.

Niet aanpassen, betekende in die tijd risico en gevaar. Alleen, nu je volwassen bent is dat anders en heb je die beschermingsmechanismen niet meer nodig. Als volwassene is het belangrijk dat je je vrij en onafhankelijk kan uiten en gedragen.

Maar het oude systeem van aanpassen om geaccepteerd te worden werkt nog steeds. Daar zorgt je Pleaser voor. Het gebruik van de kwaliteiten van je verborgen kanten, voelt daarom nog steeds onveilig. De stem van je Pleaser geeft je allerlei saboterende gedachten die je verleiden te doen wat je altijd deed: je automatische gedrag.

Sla je door in je automatische, dan stap je in je reddersvalkuil.

Met deze 5 stappen omzeil je je reddersvalkuil

Stap 1: Bewustwording

Denk aan een werksituatie waarin je in de reddersvalkuil stapte. Noteer je gedachten, gevoelens, wat je deed en hoe de ander reageerde of spreek ze uit.

Tip: zet de voice-recorder van je telefoon aan en neem op wat je zegt.

Stap 2: Ontdek de tegenpool van je Pleaser

Beantwoord de volgende vragen.

  1. Waar erger jij je aan bij anderen? Wat verafschuw, minacht je en veroordeel je?
  2. Van welke eigenschappen ben je blij dat je ze niet hebt?
  3. Welke eigenschappen zou je juist meer willen hebben?
  4. Met welk type mensen krijg je gemakkelijk een conflict?

Stap 3: Stoelendans

Neem drie stoelen die bij voorkeur verschillen van vorm en kleur. Zet ze met minimaal twee meter tussenruimte tegenover elkaar. Zorg ervoor dat de zittingen met de voorkant naar elkaar toe wijzen. De eerste stoel vertegenwoordigt je gehele persoon, de tweede stoel je Pleaser en de derde de tegenpool van je Pleaser.

Ga op de eerste stoel zitten, zeg niets en voel hoe het daar is. Op deze stoel ben je je gehele Ik. Als er gedachten of oordelen opkomen, doe er niets mee. Probeer ze los te laten en mild voor jezelf te zijn. Blijf een of twee minuten op die plek zitten.

Ga vervolgens op de stoel van je Pleaser zitten. Neem de tijd om je in te beelden dat je nu je Pleaser bent. Vertel met zijn of haar stem het verhaal van de werksituatie uit stap 1.

Neem een korte adempauze en ga rustig op de derde stoel zitten. Beeld je in dat je nu de tegenpool bent van je Pleaser. Op deze plek ben je bijvoorbeeld je assertieve of opstandige kant. Ken je zo’n kant uit je jeugd en hoe gedroeg jij je toen?

Houd die kant vast en ga in gedachte terug naar de werksituatie uit stap 1 en vertel opnieuw over de werksituatie, maar nu met de stem van de tegenpool.

Na dit gesprek ga je rustig terug naar de eerste stoel. Neem de tijd om weer je volledige Ik te zijn.

Stap 4: Reflectie

Als je de voice-recorder hebt gebruikt luister de drie gesprekken terug. Noteer na elk gesprek wat je opvalt. Luister specifiek naar het gedrag van je Pleaser en de tegenpool en wat voor effect die hebben gehad op het verloop en de uitkomst van de werksituatie.

Benoem je inzichten en zeg tegen jezelf: “Blij dat ik het zie”.

Stap 5: Doen en commitment

Maak met jezelf de afspraak in welke toekomstige werksituatie je je tegenpool gaat inzetten en hoe. Geef op een schaal van 1 tot 10 aan welk cijfer je geeft aan je commitment op deze afspraak. Is dat lager dan 8, ga dan na waarom en wat je kunt doen om er minimaal een 8 van te maken.

Tip: Gebruik een metafoor om je aan je tegenpool te herinneren.

Deze stappen vragen doorzettingsvermogen en de guts om je kwetsbaar op te stellen. Als je je tegenpolen benut zul je zien dat je veel meer invloed hebt en impact maakt.

Ook bewuster, effectiever én met meer ontspanning leidinggeven? Lees meer over mijn leiderschapstrainingen.