Zelfrechtvaardiging is een probleem dat we allemaal hebben, alleen de meesten van ons zijn zich er niet van bewust.

Met als gevolg dat veel interacties onnodig stroef en vervelend verlopen en mensen frustratie, stress en energieverlies ervaren.

Sterker nog, ze gaan elkaar ontlopen, delen geen informatie meer en doen mee aan het roddelcircuit.

Een oude bekende

Ik ontmoette mijn oud-collega Liam op het terras van Hotel Winkelried in Stans, Zwitserland. Prachtig gelegen aan het Vierwaldstättersee.

Het was fantastisch hem na zoveel jaren weer te ontmoeten.

Twee uur en diverse koppen koffie verder, bracht Liam het gesprek op een zakelijk thema. Hij zei: ‘Je hebt een probleem Dick’.

Kennisoverdracht

Liam wachtte niet op mijn reactie, maar zag wel mijn verbaasde blik.

‘Onlangs ontmoette ik tijdens een congres in Geneve een partner van een Amerikaans consultancybedrijf.

In het gesprek zei hij plotseling: Liam, je hebt een probleem. Net zoals ik dat in ons gesprek deed’.

‘En geloof me Dick, ik was even verrast door die opmerking als jij’.

‘Ik heb ’s avonds met die man verder gesproken en veel van hem geleerd. En ik popel om het ook jou te leren!’

‘Volgens mij past het heel goed bij Bewust leiderschap en wat je schrijft over onder en boven de lijn’.

‘Ik hang aan je lippen, Liam’, gaf ik terug.

Zelfverhaal

‘Op een regenachtige maandagochtend stapte ik op de trein naar Geneve voor dat congres’.

‘Ik was extra vroeg op het station zodat ik kon kiezen waar ik wilde gaan zitten’.

‘Ik koos een plekje achterin een van de rijtuigen, settelde me aan het raam, zette bewust mijn tas op de stoel naast me en sloeg de krant open’.

Zelfrechtvaardiging is het onvermogen te zien dat je uitsluitend op jezelf bent gericht.

‘Met een schuin oog volgde ik de mensen die binnenkwamen, in de hoop dat er niemand naast me zou komen zitten’.

‘Ik had op dit vroege uur geen zin in sociale verplichtingen, wel in vrijheid en rust’.

‘Telkens als ik mensen binnen zag komen, volgde ik ze nauwlettend en voelde opluchting als ze niet naast me kwamen zitten’.

Schaamte

‘Er waren nog enkele vrije stoelen toen de laatste reizigers het rijtuig binnenliepen’.

‘Het was een ouder echtpaar, waarvan de vrouw haar man ondersteunde bij het lopen. Ze zochten een plek om naast elkaar te kunnen zitten, wat niet meer mogelijk was’.

‘Een jonge man stond op en bood zijn stoel aan en wees op de vrije stoel naast die van hem, zodat het echtpaar naast elkaar kon zitten. Zelf zocht hij een andere plek’.

‘Ik keek ernaar en voelde schaamte opkomen. In reactie daarop dook ik maar wat dieper weg achter mijn krant’.

Zelfrechtvaardiging

‘Een typisch geval van zelfrechtvaardiging’, zei Liam overtuigend.

‘Hoezo?’, reageerde ik.

‘Kijk Dick, ik wilde niet dat er iemand naast me kwam zitten. Ik had geen zin in contact en wilde vrijheid en rust’.

‘Om dat te krijgen zette ik mijn tas op de stoel naast me en hield ik de boel angstvallig in de gaten vanachter mijn krant’.

‘Op dat moment zette ik als het ware een doos over me heen en dacht alleen maar aan mijn eigen behoeften en zorgen’.

‘Bovendien had ik allerlei excuses om mijn houding en gedrag te rechtvaardigen’.

Zelfbedrog houdt in dat je denkt en handelt op een manier die indruist tegen wat je voor je gevoel moet doen.

‘Op dat moment zag ik mijn medereizigers niet meer als mensen met hun eigen behoeftes, wensen en zorgen, maar als dingen of objecten’.

‘Lastige lui die mijn vrijheid zouden kunnen beperken, mijn rust kwamen verstoren en misschien van alles van me wilde’.

‘Ik verwacht dat de mensen die jou daar zagen loeren van achter je krant, dat wel hebben waargenomen’, onderbrak ik Liam’.

‘Dat zou best eens kunnen’, reageerde Liam en ging verder met zijn verhaal.

‘En daar was plotseling de jonge man en dat echtpaar. Dat beeld raakte me diep’.

‘Niet omdat die man zo attent en vriendelijk was, maar omdat mijn gedrag indruiste tegen mijn gevoel. Het gevoel dat ik iets wil doen voor een ander mens’.

Zelfbedrog

‘Zodra ik koos voor zelfrechtvaardiging en er alles aan deed om geen mensen naast me te dulden, misleidde ik mezelf!’

‘Dat begrijp ik niet!’, zei ik.

Liam ging verder. ‘Als ik zelfbedrog pleeg, ga ik de wereld om me heen zien op een manier die mijn gedrag rechtvaardigt en mijn blik op de werkelijkheid vertroebelt’.

‘Ik zie de andere reizigers dan als dingen en objecten, niet meer als mensen’.

‘Let wel, ik deed niets fout, maar ik gedroeg me op een manier die niet sociaal en menselijk was’.

‘Een manier die me alert en waakzaam maakte en me veel energie kostte, en die me uiteindelijk een gevoel gaf van schaamte’.

Ondertussen schoten bij mij allerlei situaties door mijn hoofd waarin ik zelf naar zelfrechtvaardiging zocht en mezelf bedroog met excuses.

Me daar bewust van zijn kwam wel binnen en deed pijn.

Het meest effectieve dat ik had kunnen doen is mijn medepassagiers te zien als mensen.

De oplossing

‘Maar, wat had je gedaan als je wel naar je gevoel had geluisterd?’, vroeg ik aan Liam.

‘Het meest effectieve dat ik had kunnen doen is mijn medepassagiers attenderen op de lege stoel naast me’.

‘En als mijn buurman of buurvrouw een praatje met me zou willen maken, dan had ik daar op een niet-veroordelende en vriendelijke manier voor kunnen bedanken’.

Samenvatting

‘Laat ik de kern van dit verhaal in vijf punten voor je samenvatten’, opperde Liam.

  1. Zelfrechtvaardiging is het onvermogen te zien dat je uitsluitend op jezelf bent gericht.
  2. Zelfbedrog houdt in dat je denkt en handelt op een manier die indruist tegen wat je voor je gevoel moet doen.
  3. Als jij jezelf verraadt, zie je anderen als dingen of objecten, waarmee jij je eigen houding en gedrag rechtvaardigt.
  4. Zodra jij een doos over je hoofd trekt, sluit jij jezelf af voor je omgeving en creëer je afstand.
  5. Door anderen te zien als mens, boor jij je innerlijke kracht van erkenning en compassie aan.

Liam liet een stilte vallen en bukte om een pakketje uit zijn tas te pakken. ‘Ik heb een cadeautje voor je’.

Het bleek het boek “Leadership and Self-Deception” te zijn, met als ondertitel “Getting out of the box”.

‘Dit boek gaat dieper in op wat ik je zoeven hebt verteld’. Ik ben benieuwd wat je ervan leert, en hoe je het gaat gebruiken in je leiderschapscoaching’.

Ik bedankte Liam voor het confronterende en inspirerende verhaal, en het boek.

Een ding wist ik zeker, hier moest ik iets mee. Voor mezelf en voor de managers en projectleiders die ik coach.