Inleiding

In deze minicursus geef ik je een inkijk in de drijfveren of denkfundamenten die je ziet, hoort en voelt bij mensen, teams en organisaties. Waarbij de complexiteit van de levensomstandigheden of context bepalend is welke drijfveren of denkfundamenten sterk aanwezig zijn en welke minder. De bril die ik je aanbied heet Spiral Dynamics®. Het is een bril die je helpt om op een dieper niveau naar gedragssituaties te kijken, die te doorgronden en te begrijpen. Dan krijg je antwoord op de vraag: waarom doen mensen zoals ze doen?

Na meer dan 15 jaar werken met Spiral Dynamics® heb ik een ‘taal’ geleerd waarmee ik vrijwel alle situaties waarmee ik te maken krijg kan begrijpen én verklaren. De bedenker van de theorie is de Amerikaanse Professor en psycholoog Clare W. Graves (1916 – 1986). Twee van zijn assistenten en latere wetenschappers, Don Beck en Chris Cowan, hebben later het werk van Graves verwerkt in een model, aangepast aan werkomgevingen en er de naam Spiral Dynamics® aan gegeven.

Quick scan

Laten we eens een kort testje doen. Neem drie minuten de tijd om intuïtief de onderstaande vraag te beantwoorden. Nummer per opsommingsteken van 1 t/m 7, waarbij 1 staat voor weinig energie en 7 voor veel energie.

Waar krijg ik energie van?

  • Alles omvattend, samenhang, een hoger doel en relativeren dagelijkse problemen.
  • Analyseren, begrijpen, innoveren en ontwikkelen.
  • Harmonie, gelijkheid, groepsgevoel, consensus.
  • Resultaat, effectiviteit, presteren en positie.
  • Structuur, orde, duidelijkheid en beheersing.
  • Impact, daadkracht, snelheid en confrontatie.
  • Eenheid, veiligheid, geborgenheid, rituelen en tradities.

Hierna kijk je opnieuw naar de tekstregels bij de opsommingstekens en geef je antwoord op de vraag: ‘Waar verlies ik energie op?’ of ‘Welke thema’s verwerp ik?’ Waarbij 1 staat voor weinig verlies/verwerping en 7 voor veel verlies/verwerping.

Zet vervolgens beide rangordes naar elkaar. Reflecteer nu op je gedrag in werksituaties. Bijvoorbeeld hoe je een probleem aanpakt, een vergadering bijwoont of leidt of een werkoverleg hebt met je leidinggevende.

Bekijk nu onderstaande figuur en spiegel je scores en antwoorden aan de kleuren. Zo krijg je een intuïtieve profielschets van jezelf.

 

 

Tot slot van deze Quick scan twee reflectievragen:

  • Ben je meer individueel gericht of juist meer omgevingsgericht?
  • Wil je het liefste situaties om je heen naar je hand zetten of wil je dat mensen zich goed voelen bij jou?

Kader en richting

Het denkkader en de denkrichting die ik bij deze mini-cursus over drijfveren en gedrag gebruik komt uit een deelgebied van de evolutionaire psychologie en de levenslooppsychologie. Dit deelgebied onderzoekt het dagelijkse gedrag van professionals in relatie tot hun werkklimaat, en dan specifiek binnen het domein van managers en teamleden en hun werkomgeving. Zo’n domein wordt ook wel een gedragssetting genoemd. In de setting van manager, team, werkklimaat en werkomgeving (context) smelt een complex geheel van fundamentele biologische, psychologische en sociale processen samen.

Het idee in dit deelgebied is dat de menselijke ontwikkeling plaatsvindt in interactie met zijn omgeving. De mens is dus niet voorgeprogrammeerd of statisch, maar is dynamisch. Hij leert met vallen en opstaan, zelfreflectie en feedback. Zijn leven lang.

Wereldbeelden

Mensen, teams, organisaties en maatschappijen kijken op een bepaalde manier naar de wereld. Ze hebben uiteenlopende visies over wat belangrijk is en hoe zij aankijken tegen wat erom ze heen gebeurt en wat de omgeving van ze vraagt. Zo kan het zijn dat in een team mensen verschillend aankijken tegen zaken als kernwaarden, doelen, manier van samenwerken en procedures. En in een land kunnen bewoners verschillend denken over politieke verhoudingen en cultuurwaarden.

In Europa zijn er significante verschillen en overeenkomsten tussen de mensen die in Zuid-Europa leven en werken en die dat doen in de Scandinavische landen. Nederlanders kijken anders aan tegen het gedrag van de Grieken als het gaat om pensioenleeftijd, overheidsschuld en het gebruik van macht door lokale overheidsbestuurders. En diezelfde Nederlanders kijken ervan op als Turkse politici met elkaar in de vergaderruimte en voor de ogen van kijkers, op de vuist gaan.

Nederlanders hebben een sterke behoefte aan vrijheid en autonomie en laten zich niet zo snel iets opleggen door een hogere macht. Het liefste maken we keuzes aan gesprekstafels en beslissen we op basis van consensus. Terwijl de Chinezen overheidsmaatregelen strikt en gedisciplineerds opvolgen, zoals we in de Coronapandemie hebben gezien.

Complexiteit

Spiral Dynamics® is een manier van denken over complexiteit in de levensomstandigheden van mensen en de manier waarop daar orde en voorspelbaarheid in aangebracht kunnen worden. Het biedt een kader voor het volgen en verklaren van de ontwikkelingen in die levensomstandigheden en hoe mensen daarmee om kunnen gaan. Spiral Dynamics® gaat dus ook over leven, leren, ontwikkelen en veranderen.

Aanleg en opvoeding

Elk mens ontwikkelt zich naar zijn psychologische volwassenheid vanuit aanleg, opvoeding en leren. In deze wisselwerking tussen interne mentale processen en de externe wereld worden drijfveren zichtbaar en voelbaar. Drijfveren en de dynamiek ervan worden bepaald door biologische, sociale en omgevingsaspecten. Een mens ‘erft’ genetisch materiaal, groeit op in een gezin en interacteert in diverse omgevingen, zoals familie, school, vrienden en vriendinnen, sportverenigingen en organisaties. In de interactie met andere mensen en verschillende contexten, ontvangen mensen allerlei boodschappen (normen, waarden, overtuigingen, leefregels et cetera) over hoe het leven in elkaar zit en hoe je als mens zou moeten leven en werken (gedragingen).

Elkaar begrijpen

In de wisselwerking tussen de binnenwereld en buitenwereld van een persoon kunnen drijfveren zich ontwikkelen, intensiveren of afzwakken. Drijfveren betekent Interactie, interactie is energie, dat wil zeggen verbinding die zowel kan leiden tot een match als een mismatch. Bij de eerste wordt de verbinding versterkt en hechter doordat mensen als het ware dezelfde ‘taal’ spreken en elkaar begrijpen en aanvoelen. Een mismatch ontstaat doordat mensen elkaar ‘niet liggen’. Houding en gedrag stoten elkaar af, mensen komen in elkaars allergiegebied en verwerpen de energie die ze ontvangen van elkaar. Anders gezegd, de energie die mensen uitstralen en inzetten in de communicatie en samenwerking met anderen kan zowel persoonlijk zijn, als onpersoonlijk. Persoonlijke energie geeft herkenning en een match, onpersoonlijke energie roept weerstand of verwerping op.

Opvoeding

Als je in je opvoeding als kind geleerd hebt dat boos zijn niet ok is, dan is de kans groot dat je deze energie gemakkelijk verwerpt en onpersoonlijk maakt. Vanuit deze situatie kun je een overtuiging hebben aangeleerd als: ‘Ik heb niets met boosheid’. Dan zou het zomaar kunnen zijn dat jij zelf niet snel boos wordt op anderen. Maar als een ander boos is op jou, dat je niet goed weet hoe je daar effectief mee om moet gaan. Met als mogelijk effect dat jij je in z’n situatie ongemakkelijk voelt en degene die boos is zich niet gehoord voelt.

Het gevolg is afstand en verwijding, terwijl je als mens het liefste nabij die ander wilt zijn. Dat geeft namelijk een veilig en geborgen gevoel. In de interactie zorgt de genoemde overtuiging ervoor dat jij je onveilig voelt. Niet zozeer doordat een ander boos op je is, maar omdat je niet goed weet hoe jij je in zo’n situatie moet gedragen. Je voelt de onmacht en ongemakkelijkheid en gaat worstelen, wat zich meestal uit in vechten, vluchten of verstillen. Dat geeft stress en wat je verdedigingssysteem activeert en je gaat over op de automatische piloot. Je kunt niet zo goed meer rationeel denken en laat je (ver)leiden door emoties en gevoelens.

Werkomgeving

Naast aanleg en opvoeding spelen allerlei thema’s in het werkklimaat en in de werkomgeving van een mens een rol hoe hij zich gedraagt en waardoor hij zich laat (ver)leiden. Een familiebedrijf kent een heel andere cultuur en dynamiek dan een beursgenoteerde onderneming of een overheidsdienst. Ben je als jongen opgegroeid in een leefomgeving waarin vrijheid, kwetsbaarheid en openheid belangrijke waarden waren, dan kan het zomaar zijn dat je in je volwassenheid bij het kijken naar een film of documentaire je tranen de vrije loop laat. Je hebt geleerd dat jij je emoties mag laten zien, dat die helemaal ok zijn, ook in gezelschap.

Iemand anders is opgevoed en gevormd met het stereotype van mannelijkheid: stoer, stabiel, hard, moedig en besluitvaardig. En dat huilen een teken van zwakte is dat niet werd geaccepteerd en afgestraft als dat wel gebeurde. Anders gezegd, emoties en gevoelens laten zien, is not done! Kijkt deze persoon naar dezelfde film of documentaire als de persoon hiervoor, dan zal hij naar verwachting redelijk nuchter blijven. Voelt die persoon emotie en gevoelens opkomen, dan zal hij die afremmen en zeker niet laten zien. Sterker nog, zit hij naast de open en kwetsbare man, dan kan hij de tranen van hem veroordelen. Hij heeft immers de overtuiging ‘Mannen huilen niet’ eigen gemaakt. Het lukt hem niet empathisch te reageren op de persoon in tranen.

Verdiepingsvragen

Tot slot van deze minicursus bied ik je een aantal vragen aan die gaan over je opvoeding en vorming.

  • Wat heb je geleerd in je jeugd dat je nog steeds gebruikt?
  • Wat heb je in de afgelopen jaren afgeleerd en waarom?
  • Wat is jouw succesverhaal, wat maakt je succesvol?
  • Hoe werkt succes voor jou en wat levert het je op?
  • Wat maakt jouw werk zinvol?
  • Welke overeenkomsten in je leven vergroten jouw succes en maken jouw werk zinvol?
  • Op welke gebieden ben je gemakkelijk in de omgang?
  • Op welke gebieden ben je koppig?
  • Op welke gebieden in je werk of leven neem je graag de verantwoordelijkheid?
  • Op welke gebieden in je werk of leven volg je graag anderen?
  • Op welke gebieden doe jij ontzettend je best zonder dat het je iets oplevert?
  • Wat zegt jouw verstand in emotionele tijden of situaties?
  • Wat zegt jouw gevoel als jouw verstand het niet zo snel weet?

Welke verbanden zie je met de scores op de drijfveren in de Quick scan?

Meer weten of een keer sparren?

Neem gerust contact met op voor een vrijblijvende ontmoeting.