Ik had me deze vakantie voorgenomen geen vakliteratuur mee te nemen. Ik was ervan overtuigd dat ik twaalf dagen zonder mijn beroep op reis kon. Met deze zelfopdracht stapte ik begin juli een boekhandel in Nijmegen binnen. Mijn ogen speurde de boeken top-10 af en bleven steken bij het boek De acht bergen van Paolo Cognetti. Ik had erover gelezen in Trouw en pakte het boek van de stapel en liep richting kassa.

‘Maar één boek is wel weinig…’, sprak een stemmetje in me. ‘Toe maar, koop er nog één, op een been kun je niet lopen’. Speurend door de zee aan literatuur zag ik in een oogwenk ‘de kop’ van Louis van Gaal met daaronder de aansprekende tekst ‘De hand van Van Gaal’. Een boek geschreven door NRC-journalist Hugo Logtenberg. En mijn actiegerichte kant zorgde ervoor dat ik het boek pakte en de tekst op de achterkant las. Ik lachte bij de quote van Van Gaal: “Niet onaardig geschreven”. Heerlijk die zelfverzekerdheid en zelfspot. Ik was verkocht. Mijn drammer en presteerder hadden met succes voor me gewerkt (Voice Dialoque, de psychologie van de Ikken). Met deze twee boeken stapte ik richting kassa en rekende af. Op weg naar huis voelde ik blijdschap en een zekere trots opkomen. Ik was geslaagd in mijn zelfopdracht.

2-1

Normaal neem ik vijf tot tien boeken mee op vakantie waarvan zeker de helft iets met mijn vak als coach te maken heeft. Nu dus niet, een doorbraak. Eenmaal thuis pakte ik mijn koffer in en voegde de boeken van Cognetti en Logtenberg erbij. ‘Toch wel vreemd om geen businessboeken mee te nemen’, sprak een bekende stem in mij. Mijn criticus klopte stevig op de deur. ‘Nou, één businessboek kan best wel hoor! Niet zo bescheiden, ben je normaal ook niet. Wat doe je als je die twee ‘makkelijke’ boeken uit hebt. Dan verveel je je en je gaat dingen doen die helemaal niet bij je passen!’ Hij heeft een punt, dacht ik. En ja hoor, ik snelde naar een stapeltje boeken die ik altijd paraat heb liggen, bekeek de titels en koos voor ‘Hoe leiders denken’ van Rasmus Hougaard en Egbert Mulder. Ik lees meerdere boeken tegelijk en was in dit boek al begonnen. Dus, waarom niet uitlezen op vakantie. De stand van 2 niet-businessboeken en 1 boek over leiderschap maakte dat ik de grenzen van mijn zelfopdracht oprekte. Ik legitimeerde me om mijn opdracht wat ruimer te interpreteren. De criticus had me weer goed geholpen.

Rust en focus

Eenmaal op het vakantieadres en liggend aan de rand van het zwembad begon ik aan De acht bergen. Na een aantal bladzijden merkte ik dat ik me niet kon concentreren, het ontbrak me aan rust en focus. Ik legde het weg en pakte het boek over Louis van Gaal. Het verhaal pakte me direct en ik vrat de letters van de pagina’s. Als voetballiefhebber een feestje om Van Gaal te zien en te lezen door de ogen en pen van een ander. De visie, passie, gedrevenheid, perfectionisme en vakmanschap van deze topcoach spatte van de pagina’s. Mijn energie kwam terug en de snelheid van lezen nam toe. Ik was gretig en wilde alles verteren wat Logtenberg over Van Gaal te weten was gekomen. Over het trainersvak, zijn leiderschap, persoonlijkheid, drijfveren en de manier waarop hij met een groep middelmatige voetballers  –  althans, internationaal gezien – een wereldprestatie leverde.

MSC-leiderschap

Voor het dankwoord sluit het boek van Logtenberg af met de zin “Door de rust, de ruimte en de zon is het een populaire plek onder trekvogels”. Duidend op de plaats waar Van Gaal in Portugal een huis heeft. Ik sloeg het boek dicht, keek om me heen en ervoer mijn vakantieplek – Villa Liberty in Zuid-Frankrijk – evenzo. In deze reflectie voelde ik onrust. Het terugschakelen in de vakantieversnelling ging me ook dit keer niet goed af. Vandaar dat ik de volgende dag het boek van Hougaard en Mulder uit mijn koffer meenam naar het zwembad. Hoe leiders denken gaat over het leiderschap dat verbinding maakt met mensen en een cultuur creëert waarin intrinsieke motivatie, autonomie, creativiteit en compassie vooropstaan. Zo spreekt de tekst op de achterkant van het boek. Om dit te bereiken zijn leiders nodig die drie kernkwaliteiten ontwikkelen: mindfulness, onbaatzuchtigheid en compassie (de auteurs noemen dit MSC-leiderschap). Ik was benieuwd wat deze kwaliteiten voor mij betekende en wat ik van MSC-leiderschap kon leren en gebruiken.

Actieverslaving

Mijn interesse was gewekt, mede omdat deze kwaliteiten dichtbij Servant-Leadership liggen. Het denken over leiderschap dat mij zeer nauw aan het hart ligt. Het deed me goed om na lezing te concluderen dat dit ook zo is. Nu ga ik in dit blog niet in op de inhoud van het boek, daarvoor moedig ik je aan het zelf ter hand te nemen. Waar ik aandacht voor vraag is de term ‘actieverslaving’. En daar wil ik het in dit blog over hebben. Lange aanloop, zul je denken! Inderdaad, maar die heb ik bewust gekozen omdat ik al lezende in Hoe leiders denken mijn eigen actieverslaving herkende. En jij waarschijnlijk die van jezelf nu ook!

‘Hoezo rust, afschakelen en opladen tijdens de vakantie. Niets daarvan, aan de slag, boeken lezen en vooral niet vergeten je mobiel te checken. Je zou iets kunnen missen’, zei de krachtige innerlijke stem van mijn beheerder. ‘Vergeet niet je laptop mee te nemen. Altijd handig om iets te checken, op te zoeken of uit te werken. Er is niet voor niets Wifi in de Villa. Scheelt weer tijd als je straks terug bent en voorkomt dat je belangrijke zaken vergeet’. Ook deze innerlijke stem stuurde mijn gedrag en mijn laptop ging mee om reden dat die thuis gestolen kan worden en ik in het kader van de AVG (privacywetgeving) elke week een back-up moet maken. Wederom een legitimering, euh, excuus, om het werk mee te nemen op vakantie. Herken je dit?

Ont-moeten

Boeiend dat productiviteit door veel mensen wordt verward met activiteit. Als het maar even kan laten we ons verleiden om doorlopend mail te checken, WA-berichten te lezen en te beantwoorden, apps te raadplegen enzovoort. Het lijkt erop dat we dan veel doen en het voelt als productief-zijn. Maar niets is minder waar, het zijn acties die doorlopend van buiten op ons worden afgevuurd. We denken dat we ons bezig houden met dringende zaken, maar wat we eigenlijk doen is op de winkel passen. Kijk maar eens om je heen. Op straat, tijdens vergaderingen, in restaurants, op de fiets en in de auto, bijna iedereen heeft constant zijn smartphone in zijn handen. Zelfs tijdens een vrijpartij schijnen partners hun telefoon vast te houden. Reden voor een telecomaanbieder een telefooncondoom aan te bieden om over je smartphone te schuiven.

En wat is nu dringend en belangrijk tijdens de vakantie? Inderdaad, tot rust komen, je geest ruimte geven, ontspannen zijn en voelen. Kortom, genieten! Effen niets moeten. Vakantie is eigenlijk “ont-moeten”. Daarvoor is nodig dat je die kanten van jezelf die je elke dag opjagen, de lat hoger leggen en kritisch zijn, thuis laat of ze op z’n minst achter in je psychologische bus neerzet. En er bewust voor kiest ruimte en aandacht te geven aan de kanten in jezelf die je laten ontspannen, laten genieten van het vakantiegevoel en je avontuurlijk of lui laten zijn. Maar dat is lastig! Je bent niet gewend deze kanten van jezelf achter het stuur van je bus te zetten. Dat durf je niet zo goed en het roept allerlei emoties en ongemakkelijke gevoelens op. En die ga je natuurlijk het liefste uit de weg.

Succes op korte termijn

Hougaard en Mulder beschrijven in hun boek dat veel leiders (en m.i. ook veel van hun medewerkers) op de korte termijn zijn gericht. Op succes op de korte termijn, wel te verstaan. Dat is wat ze nastreven en maakt dat ze slechte focus hebben en nauwelijks prioriteiten stellen. Hun impulsen zijn zo sterk dat ze die niet meer kunnen beheersen. Hun drijfveren zorgen ervoor dat ze altijd ‘aanstaan’ en dat verwachten ze ook van anderen. Het organiseren van focustijd is daarom een essentiële vaardigheid voor leiders in deze tijd van continue verandering en grote complexiteit. Alleen die conflicteert met een cultuur die van je verwacht altijd beschikbaar te zijn. Om focustijd te creëren moet je een goed getrainde geest hebben die effectief kan kiezen tussen de technische hulpmiddelen die je ter beschikking hebt. Dit mede om de neiging tot verslaving die deze middelen oproepen, tegen te gaan. Vandaar dat mindfulness een ontwikkelthema is in het leiderschap van deze tijd en waarvoor Hougaard en Mulder in hun boek handreikingen en oefeningen geven. Focus is de kern van zelfleiderschap, en dat is en blijft de start van de ontwikkeling van gezond leiderschap!

Focustijd creëren: Hoe doe je dat?

Hougaard en Mulder benoemen in hun boek een aantal stappen dat je kunt nemen om focustijd te creëren. Ik noem de hoofdzaken.

  1. Plan bewust focustijd in je agenda. Neem prioriteiten op in je agenda. Dit is wat anders dan prioriteiten aanbrengen in je agenda.
  2. Reserveer elke dag een uur, of meer, voor focustijd. Plan dit in voor het gehele jaar en zorg ervoor dat anderen deze tijd niet gebruiken om een bespreking of vergadering met je te plannen. Blijf baas over je eigen agenda, en blijf flexibel.
  3. Plan de focustijd op die uren van de dag waarop je aandachtsniveau het hoogst is. Vaak zijn dit ochtenduren.
  4. Informeer collega’s over het belang van focustijd, neem ze mee in wat het je brengt en wat het met je doet.
  5. Formuleer het doel dat je met focustijd wilt realiseren. En houd je eraan.
  6. Zorg ervoor dat je niet wordt afgeleid en niet gestoord wordt. Ook niet door je eigen telefoon!
  7. Wees je bewust van het ongemakkelijke gevoel dat je ervaart als je met focustijd begint. Probeer dat te voelen en te accepteren, je hoeft er niets mee.
  8. Wees gedisciplineerd in het vasthouden van je aandacht op de afspraken die je met jezelf hebt gemaakt.

Oefening. Spreek met je teamleden af dat vergaderingen niet verstoord mogen worden door telefoons, computers of andere apparatuur. Zorg dat jij en je teamleden prioriteit hebben op de vergaderpunten en zich kunnen focussen. Plan aan het einde van de vergadering tijd in om op inhoud, proces en procedure te reflecteren en neem leerpunten mee naar de volgende vergadering. Ik hoor je nu denken: Wat moet ik nu met het thema papierloos kantoor? Daar vind je vast wel iets op.

Zelfreflectie

Ik betrapte mezelf op de actieverslaving. Ik sta altijd ‘aan’. Zelfs op vakantie lukt het me niet het werk echt los te laten of het anders vast te houden, zoals Wouter Hart het noemt. De kanten van mijn persoonlijkheid die me opjagen, laten presteren en kritisch op me zijn, zijn zo sterk dat ik mijn relaxte, ontspannende en avontuurlijke of luie kant onvoldoende kan aanspreken op het moment dat ik ze nodig heb. Ik geef de korte-termijn-actie voorrang boven de lange-termijn-aandacht om te ontspannen, zelfbewust en relaxed te zijn. En dit is precies de reden dat ik op vakantie toch een businessboek inpak en het werk op de achterbank meeneem. Auw!

Zelfcompassie

Ik ga de komende tijd aan de slag met het MSC-leiderschap van Hougaard en Mulder en breng dat in verbinding met de discipline en focus van Van Gaal. Tevens zet ik mijn verstoten kanten meer in en ik geef mezelf ruimte om te mogen ontspannen en te ont-moeten. Daarmee creëer ik tijd en gelegenheid om De acht bergen van Cognetti in alle rust en met oprechte aandacht te lezen. Aandacht die het boek en de auteur verdient. En ik trouwens ook. Meer zelfcompassie en de actieverslaving afremmen!

Doe je mee?