Ik bladerde door het boek ‘Het motief’ van Patrick Lencioni en bleef hangen bij het laatste hoofdstuk met de voor mij confronterende titel: “Het einde van dienend leiderschap”.

Ik las het hoofdstuk en begreep wat Lencioni met deze titel bedoelt. Tegelijkertijd schoten er allerlei gedachten, beelden en tegenstellingen door mijn hoofd. Die gingen over de realiteit van wat er in de wereld allemaal gebeurt. Ik merkte dat ik mezelf moest stilzetten om die te kunnen plaatsen met wat Lencioni schrijft over de kwaliteit van leiderschap. Wat in mijn denken een directe relatie heeft met de kwaliteit van volgerschap. Ik voelde de urgentie om dit te delen.

Hieronder lees je eerst mijn gedachtenspinsels toen ik stilstond, daaronder vind je het betreffende hoofdstuk uit het boek van Patrick Lencioni, dat ik met toestemming van de uitgever, Heart Media, overneem in dit blog.

Onveiligheid

Ik denk dat de realiteit van wat er nu in de wereld gebeurt en de impact ervan, sterk te maken heeft met de behoefte van mensen aan zekerheid, voorspelbaarheid en stabiliteit. Een behoefte die al jaren niet of onvoldoende wordt ingevuld, wat voor veel onrust zorgt en een gevoel van onveiligheid.

Het vertrouwen in politieke leiders is dun en mensen worden steeds vaker verrast door ontwrichtingen in de samenleving. Daarnaast zie en hoor ik dat veel mensen onveiligheid ervaren op de werkvloer. Het is daar niet gemakkelijk om vrijuit te spreken. De angst voor mogelijke consequenties vanuit de hiërarchie of het eigen team is (te) groot.

Ik begrijp dat. Maar het heeft ook een schaduwkant: dat mensen niet zeggen wat ze dwars zit, fouten niet melden en ideeën voor verbetering en groei niet inbrengen. Nabijheid en betrokkenheid lijkt plaats gemaakt te hebben voor afstand en Ik-gerichtheid. Wat ik zie en lees over de dynamiek in werkomgevingen, is dat die gaat over opjagen of opgejaagd worden. Waarbij macht, hiërarchie, insluiten en buitensluiten belangrijke thema’s zijn.

Een dynamiek die versterkt wordt doordat mensen zich doorlopend vergelijken met anderen. Ze hebben het idee dat ze in een soort concurrentiestrijd zitten en verplicht zijn om daaraan mee te doen. Het schijnt dat je er niet meer bij hoort als je niet aan zelfpromotie doet. Voor mensen die hier niet aan mee willen of kunnen meedoen, resteert het etiket loser en duimpjes op sociale media die omlaag wijzen.

Herken je dit?

Het is dus zeer terecht dat er in de media veel aandacht is voor het thema psychologische veiligheid. Maar daar mag wat mij betreft wel wat meer gas op worden gegeven.

Leiderschap nemen

Ik ben van mening dat Lencioni de spijker op z’n kop slaat. Vandaar dat ik dit hoofdstuk deel omdat ik vind dat het zoveel mogelijk moet worden gelezen en verspreid. Het is de realiteit van de schaduwkant van leiderschap en volgerschap die aan onze voeten ligt, maar waarvan ik de indruk heb dat velen die niet willen zien en ervan wegkijken. Ik vraag die mensen hun ogen te openen, de realiteit aan te kijken en de ‘stilte’ te doorbreken.

Als jij je hierin herkent dan moedig ik je aan jezelf en anderen te dienen door leiderschap te nemen en proberen invloed uit te oefenen. Misschien denk je dat je cirkel van invloed daarvoor te klein is. Maar wees je ervan bewust dat je altijd invloed hebt. Denk maar aan de steen in het water en de rimpels die dat veroorzaakt. De keuze om de steen te pakken en hem in het water te gooien, ligt bij jou. Dat is een belangrijke eerste stap.

En ja, je kunt kritiek krijgen. Dan zeg je iets waarderends als: ‘Dank je wel, blij dat je het ziet’.

Het einde van dienend leiderschap (door Patrick Lencioni)

Het motief is het kortste en eenvoudigste boek dat ik tot nu toe heb geschreven, maar ik vermoed dat het misschien wel het belangrijkste is. Dat komt omdat het gevaar van de verkeerde reden om te leiden zo groot is – niet alleen voor individuen, maar voor de samenleving als geheel.

Ik vrees dat te veel mensen tolereren of zelfs verwachten dat leiders egocentrisch zijn. Te veel werknemers nemen ontslag omdat hun leidinggevenden alleen actie ondernemen als dat in hun eigen belang is. Te veel leidinggevenden nemen ontslag omdat ze werken voor CEO’s (en bestuurders, DRo) van wie niet wordt verwacht dat ze de dingen doen die ze lastig of oninteressant vinden. En te veel burgers nemen ontslag omdat politici beslissingen nemen over het beleid op basis van hun populariteit en hun vermogen om gekozen te worden.

Wanneer beloningsgericht, egocentrisch leiderschap de norm wordt, zullen jongen mensen opgroeien in de overtuiging dat dit leiderschap is. De verkeerde mensen zullen ernaar streven om managers, CEO’s, (bestuurders, DRo) en politici te worden en veroordelen de samenleving tot meer van hetzelfde. Dit mag niet gebeuren.

Ik denk dat het lang geleden is dat wij, als individuen en als samenleving, de standaard hadden dat leiderschap niet over de leider gaat, maar over het leiden. Wanneer werknemers in hun managers beloningsgericht leiderschap zien, moeten zij hen hierop wijzen. Leidinggevenden moeten zich ertoe verbinden hun leiderschap te veranderen wanneer zij zich schuldig maken aan beloningsgericht leiderschap. En burgers moeten zich uitspreken als ze dit zien in gekozen politici.

Als we de collectieve houding kunnen herstellen dat leiderschap een vreugdevol moeilijke en onzelfzuchtige verantwoordelijkheid is, ben ik ervan overtuigd dat bedrijven succesvoller worden, werknemers meer betrokken en tevreden en de samenleving optimistischer en hoopvoller. Misschien zullen mensen de term ‘dienend leiderschap’ helemaal niet meer gebruiken, omdat iedereen begrijpt dat dit de enige vorm is. En dat is zeker de moeite waard.

 

Uit ‘Het Motief. Waarom veel leiders hun belangrijkste verantwoordelijkheid ontlopen’. Een leiderschapsnovelle door Patrick Lencioni. 2021. ISBN/EAN: 978 90 8984 014 1. Uitgegeven bij Heart media en Quinter Groep B.V.