Ik was misschien een jaar of acht toen ik er een vaste gewoonte van maakte om de plaatselijke ambachten te observeren. Geweldig vond ik dat. Ik ging kijken bij de slager, de groenteboer, de melkman en de schoenmaker. Destijds hadden deze kleine ondernemers een eigen, vaak rijdende, winkel en alles was dus goed zichtbaar en (aan)raakbaar.

Bol van de nieuwsgierigheid stapte ik op mijn fiets en reed er naar toe. Uren heb ik staan kijken naar het etaleren van groente en fruit, het inladen van de melkkar, het lappen van schoenen en het uitladen van paarden bij de slager. Achteraf gezien heb ik daar veel van geleerd. Bijvoorbeeld van slager Nachtegaal, de paardenslager. Ik zie de man – en ook zijn zoon Siem- nog zo voor me. Pa Nachtegaal was een wat gedrongen man, getooid in een wit slagersshort met bloed, klompen aan zijn voeten, ogen diep in de kassen.

Foto: slagerij Nachtegaal in Wassenaar. Bron: Echte Wassenaarder.

Paarden

Eén keer per maand werden er enkele paarden bij de slager afgeleverd. Ik wist ongeveer wanneer dat was. Vaak op woensdagmiddag. Fascinerend om het tafereel van het ‘uitladen’ van de paarden van zo dichtbij te zien. De boer of veehandelaar, de slager en de ronkende vrachtwagen. Meestal een Daf-truck of Bedford, met een houten opbouw en op de achterklep een rood bordje met witte letters: ‘Paardenvervoer’. De geur van hooi, mest en die typische odeur van paarden. Een mix van zoet, zout en bitter.

Ik zag het paard, een uur voor hij zijn laatste adem uitblies. Aan alles merkte je dat hij aanvoelde dat het einde naderde. De oren naar achteren, grote ogen, het briesen en het onrustig trappelen met de benen. Als het niet aan een touw vastgebonden zou staan, zou het er vandoor gaan zodra de klep naar beneden ging. De energie en de spanning waren voelbaar en ketsten als het ware over de keien van de straat om te weerkaatsten tegen de muren van de huizen en de winkels. En zeker in de winter zag je de snelle ademhaling van het paard door de ‘witte’ adem die uit de neusgaten ontsnapte.

De slager als mens

Ik keek naar slager Nachtegaal. Hoe hij met veel gevoel de klep van de truck opliep en het paard aandachtig bekeek. Het leek of zijn energie overvloeide in die van het paard. Een hand op de nek en later op het dijbeen en de grote kont. Slager Nachtegaal streelde het paard en praatte wat. Hij stelde het dier op zijn gemak, om vervolgens het touw los te maken en het paard naar buiten te leiden. Gaf het paard weerstand dan stond slager Nachtegaal even stil, keek het dier liefdevol aan en sprak rustig, terwijl hij het touw liet ontspannen. Het effect was dat het paard kalmeerde.

Als de fysieke weerstand minder was, dan maakte slager Nachtegaal als eerste een stapje en trok iets aan het touw. Waarop het paard reageerde en ook een stapje zette. Op die manier leidde hij het paard de slagerij binnen. Stapje voor stapje. Een prachtig spel van leiden en volgen. Eenmaal binnen was er een box met vers hooi en fris water. Het paard werd afgedroogd, geborsteld en goed verzorgd. Daar kon hij / zij verder tot rust komen.

Leiderschapsstijlen

Maar je had ook de boer of de veehandelaar, die veel doelgerichter en ongeduldiger was. Harder. Deze man benaderde het paard directer, gaf hem stevige tikken en leidde met straffe hand. Het paard moest zo snel mogelijk naar binnen, het geld moest worden geïnd, want er wachtte weer een volgende handel.

Twee stijlen van leidinggeven, realiseerde ik me pas veel later. Ik zag een harde, gedreven kant (de boer of veehandelaar) en een zachte, dienstbare kant (de paardenslager). Ik zag dat het bij ‘goed’ leiden en volgen gaat over vooruitzien, moed, geduld, aandacht en liefde. Pas dan heb je invloed. Paardenslager Nachtegaal kon overweg met de gevoelens in de onderstroom. Terwijl de boer of veehandelaar het prototype was van wat ik nu een command and control manager noem. Onrustig, regelend, in hoog tempo recht op het doel af. De paarden zo snel mogelijk naar binnen, geld ontvangen en weer dóór. Sturen en opjagen, een stijl die in die context niet bepaald succesvol was en weerstand en verzet opleverde. Menselijkheid versus zakelijkheid. Meebewegen versus forceren.

Wil je eens sparren over je eigen levensverhaal en je eigen leiderschapsstijl? Kijk dan eens hier.