Bomen om aan vast te houden

Onlangs las ik een artikel op NU.nl over een ommetje maken in de Corona-tijd. De schrijver, natuurkundige Gerard Janssen, raadt ons aan om eens goed naar de de bomen in onze buurt te kijken, bijvoorbeeld naar de stam, is die ruw of glad? Of naar de vorm, is de boom rank of juist heel knoestig. Dit artikel inspireerde Jos Bregman (www.natureaccess.nl) en mij je mee te nemen naar buiten en je stil te laten staan bij de Eik, de Beuk, de Linde en de Meidoorn. Daarbij vertellen wij je het verhaal van deze bomen in relatie tot de vier stijlen van Situationeel leidinggeven van Ken Blanchard.

De Eik: centrum van leiderschap

De eik wordt wel beschouwd als de koning van het bos. Het krachtige en ruige uiterlijk wordt als mannelijk aangemerkt. De eik komt wat de planten betreft de ereplaats toe die de leeuw en de arend in het dierenrijk bekleden. Niet voor niets heeft de Griekse oppergod Zeus de eik aangenomen als zijn boom der voorzegging. De eik is het symbool van de kracht, macht, schoonheid, standvastigheid, lange levensduur en hoogte, zowel in spirituele als materiële zin.

De Eik

In dit denken staat de eik voor leiders die de vier stijlen optimaal beheersen: instrueren, coachen, steunen en delegeren. En ze hebben de wijsheid de juiste stijl op het juiste moment en op een effectieve manier in te zetten. Maar deze leider laat ook ruimte voor zijn medewerkers en geeft vrijheid. Dit gunt hij zichzelf ook door soms te kiezen alleen te zijn (de solitaire eik) en soms in een groep. Ook hier is een mooie parallel met de natuur te trekken: de eik vraagt veel licht, maar vormt geen ondoordringbaar bladerdek. Daardoor kan onder de boom van alles groeien, terwijl een grote verscheidenheid aan dieren op of van de eik leeft. Die voelen zich veilig en vertrouwd. De Eik biedt dus bescherming, houvast en voedsel aan. Dit kun je zien als geestelijke, emotionele, fysieke en spirituele voeding: inspiratie, motivatie, groei en ontplooiing.

De Nederlandse cultuurhistorie heeft ruim plaats voor de eik. De Twentse ‘kroezeboom’ is daar een voorbeeld van. Deze werd geplant op de plek waar de ‘essen’ (stukken grond) bij elkaar kwamen en markeerde zo de grenzen. De kroezeboom staat symbool voor de hele gemeenschap. Leiders vertegenwoordigen even goed een gemeenschap, binnen een bedrijf, instelling of organisatie. Eiken kunnen erg oud worden. Er staan nog exemplaren van vijf eeuwen oud, bijvoorbeeld in Tubbergen.

Meidoorn

Meidoorn

De Meidoorn: instrueren, weinig ondersteuning, veel sturing

De instruerende stijl houdt in dat de leider structuur biedt, controleert en toezicht houdt.

De botanische naam Crataegus komt van het Griekse woord ‘kratos’ dat kracht betekent. De meidoorn wordt ook witte doorn, haagappelboom of hagedoorn genoemd, omdat de meidoorn in de Lage Landen al sinds mensenheugenis in hagen wordt aangeplant en beheerd. Het hout van de meidoorn is zwaar en donker, doorleefd, dooraderd, gegroefd.

‘Oxyacantha’ in Crataegus oxyacantha (de tweestijlige meidoorn) betekent ‘scherp gedoornd’.” Crataegus oxyacantha betekent dus ‘scherpgedoornde kracht’, en dit sluit goed aan bij de instruerende stijl. Ook de toepassing van de meidoorn doet dat. Voor de invoering van prikkel- of schrikdraad functioneerde de struik als een ideale veekering. Door zijn eigenschappen (regeneratievermogen, doornen en een dichte groei) was de meidoorn een populaire heester in afscheidingen tussen en langs weilanden. Instructie biedt ook voordelen: de meidoorn biedt vogels nestgelegenheid en bessen als voedsel. In leiderschapstermen: duidelijkheid, zekerheid, geborgenheid en groei.

Beukenlaan

Beukenlaan Hoog-Ruurlo

De Beuk: coachen, veel ondersteuning, veel sturing

De coachende of begeleidende stijl houdt in dat een leider stuurt en ondersteunt.

Dat de beuk overtuigt, moet je ervaren. Sta onder een imposante alleenstaande beuk in een park, en wordt overtuigd. De kathedraal van de natuur – een breedwortelende beukengalerij langs een laan of weg – is een prachtig symbool van een stijl van leidinggeven die veel ondersteunt en veel sturing geeft. Een beukengalerij wijst je het pad dat je kunt gaan en geeft duidelijke kaders. De galerij leidt de blik naar het doel dat gehaald moet worden (taakgericht), en de vele wortels duiden op een sterke geworteldheid in de organisatie en verbondenheid met de mensen (relatiegericht).

De beuk is de prachtigste woudboom. In de beuk wordt de mannelijke kracht van de eik verenigd met de vrouwelijke bevalligheid van de linde. De schoonste pracht spreidt de beuk ten toon in een beukenbos. Op de hoge, slanke stam met de zilvergrijze bast welft een dichte kroon. De beuk wordt vanwege het gracieuze en verfijnde voorkomen wel de koningin van het bos genoemd. De gladde huid, de zachte ‘haartooi’ en het fijne gebladerte dragen bij aan het vrouwelijke voorkomen. De wortels van de beuk spreiden zich dicht onder de oppervlakte uit en vaak komen ze daar als slangen ook weer bovenuit. De wortels kunnen ook gezien worden als informatiekanalen. Een leider die mensen begeleidt en coacht heeft veel kennis van mensen, organisaties en werkomgeving. Dit maakt deze leiders tot een waardevolle bron van kennis en kunde. Maar let op, een coachende leider houdt ook van gepaste afstand. Je kan tegen hem/haar leunen en om hulp vragen, maar dat is wel tijdelijk. Groei en (door)ontwikkeling staan bij deze stijl voorop. Loslaten of anders vasthouden kunnen deze leiders als de beste. De beuk heeft een gladde stam en biedt daardoor minder grip dan de eik.

Linde

Linde, foto tuinarchitect Bert Voeten Breda

De Linde: steunen, veel ondersteuning, weinig sturing

De steunende stijl houdt in dat de leider complimenteert, luistert en zaken vergemakkelijkt.

Met de linde stappen we in de traditie van de vergaderlinde, zoals die vele eeuwen in veel Brabantse dorpen geplant en verzorgd werden. Vergaderen is natuurlijk bij uitstek het symbool van het overleg en steun bieden. In deze tijd is een kernkwaliteit van een leider die steunt samen te vatten in de uitspraak “Goede praters, luisteren”.

Maar de linde is meer. De naam linde is afgeleid van het gebruik van de bast (linda = bindsel, maar ook wikkelen/draaien of winden). Een andere mogelijkheid is dat de naam betrekking heeft op het zachte hout. Het Griekse ’tilos’ betekent bast. Lindebast, ook ‘phylira’ genoemd, gebruikte men in de Oudheid als papier. In de tijd van Plinius sprak men van ‘liber’. Het Engelse ‘library’ is hiervan afgeleid.

De linde is een zachte, lieve boom, een lente- en vreugdeboom voor het volk, de liefdesboom voor minnenden, de boom van liefde en trouw. De linde heeft als gast de nachtegaal, de vogel van minnelust en -leed. In Nortorf in Sleeswijk-Holstein stond een oude linde waaronder huwelijken werden gesloten. Het huwelijk werd bevestigd door het drukken met de duim op de boomstam. De linde heeft in de mythologie een vrouwelijke connotatie.

Populier

Populier, De Bomenbieb

Populier: delegeren, weinig sturing, weinig ondersteuning

De delegerende stijl houdt in dat de leider de verantwoordelijkheid voor de dagelijkse besluitvorming overdraagt.

Latijn: Populus, ook wel peppel of popel. Hun zaden zijn hele lichte pluizen, en voeren kilometers ver: wie veel delegeert kan veel oogsten! De pluizen zijn taakrijp dat ze zelfstandig kunnen wortelen en zich kunnen ontwikkelen tot sterke, wijze, gezonde en autonome bomen (lees: medewerkers). De populier is een makkelijke boom die snel groeit op veel soorten grond en veel bruikbaar hout levert. De namen zijn afgeleid van het Griekse ‘paipolos’, dat trillen betekent en betrekking heeft op de bladeren die bij het minste zuchtje wind bewegen. Ook zegt men wel dat de bladeren van de populier even gemakkelijk in beweging gebracht worden als het volk. Ook dat kun je zien als een vorm van delegeren: er is weinig nodig om veel in beweging te brengen.

Noot:

De cultuurhistorische wetenswaardigheden over de diverse boomsoorten zijn parafrasen en citaten uit Peter Fraanje’s mooie en informatieve boek: Natuurlijk bouwen met hout.